گرما مسئله طراحی هم هست
انتظار در ایستگاه اتوبوس بدون سایه، عبور از پارکینگی زیر آفتاب سوزان یا تلاش برای کار در اتاقی بیش از حد گرم؛ این تجربه‌های روزمره در فصل‌های گرم باید ما را به بازاندیشی درباره طراحی محیط پیرامون وادار کنند. گرما فقط آزاردهنده نیست؛ می‌تواند سلامت، به‌ویژه سلامت سالمندان و کودکان خردسال را به خطر بیندازد و نیاز به سرمایش را افزایش دهد.
به باور من، ما اغلب آسایش حرارتی را مسئله‌ای می‌دانیم که باید پس از ساخت حل شود. اما در آن زمان، تغییر تصمیم‌های تعیین‌کننده‌ای مانند جهت‌گیری بنا، پنجره‌ها، سایه، مصالح و ارتباط با خیابان ممکن است دشوار و پرهزینه باشد.
طراحی تنها علت گرم‌شدن مکان‌ها نیست؛ اقلیم منطقه، وضعیت هوا و جغرافیای محلی نیز اهمیت دارند. اما طراحی تعیین می‌کند چه مقدار گرما جذب می‌کنیم، گرما با چه سهولتی خارج می‌شود و مردم تا چه اندازه در برابر آن محافظت می‌شوند.
چرا یک خیابان گرم‌تر از خیابان دیگر احساس می‌شود؟
اثر جزیره گرمایی شهری به گرم‌تر بودن محیط شهری نسبت به نواحی پیرامونیِ کمتر شهرنشین اشاره دارد. خیابان‌ها و ساختمان‌ها انرژی خورشید را جذب و سپس آزاد می‌کنند؛ کمبود پوشش گیاهی، سایه و سرمایش تبخیری را کاهش می‌دهد. آرایش ساختمان‌ها بر جریان هوا اثر می‌گذارد و خودروها و سامانه‌های تهویه مطبوع نیز گرمای بیشتری آزاد می‌کنند.
این پدیده با گرمایش جهانی تفاوت دارد، هرچند هر دو می‌توانند مواجهه با گرما را تشدید کنند. شدت آن در بخش‌های مختلف شهر و میان روز و شب نیز متفاوت است. محله متراکم لزوماً ناراحت‌کننده نیست؛ فضاهای فشرده با طراحی مناسب می‌توانند سایه، فضای سبز و دسترسی به مکان‌های خنک‌تر فراهم کنند.
همچنین باید در انتخاب آنچه اندازه می‌گیریم دقت کنیم. تصویر ماهواره‌ایِ یک بام داغ، دمای سطح را نشان می‌دهد، نه لزوماً دمای هوایی که عابر در پیاده‌رو تجربه می‌کند. آسایش در فضای باز علاوه بر دمای هوا به تابش خورشید و گرمای تابشی، باد و رطوبت وابسته است. یک عدد با عنوان «دمای شهر» نمی‌تواند تمام واقعیت را بیان کند.
آسایش را پیش از ساخت بیازماییم
به‌ویژه در اوکلند و در حالت مطلوب در سراسر نیوزیلند، مایلم خرداقلیم محلی به یکی از ورودی‌های معمول طراحی ساختمان و شهر تبدیل شود. باید بپرسیم یک طرح در بعدازظهری داغ، شبی گرم و شرایط محتمل اقلیم آینده چگونه عمل می‌کند؛ در کنار بررسی عملکرد زمستانی آن.
مدل‌سازی در مراحل اولیه می‌تواند پیش از نهایی‌شدن طرح، گزینه‌های جهت‌گیری، سایه‌اندازی بیرونی، شیشه، تهویه و کاشت گیاه را مقایسه کند. در مقیاس خیابان می‌توان بررسی کرد درختان و سرپناه‌ها کجا از مردم محافظت می‌کنند، فرم ساختمان چگونه بر باد اثر دارد و آیا مصالح گرمای تابشی نامطلوب ایجاد می‌کنند. هرجا ممکن باشد، شبیه‌سازی‌ها باید با اندازه‌گیری سنجیده شوند و فرض‌ها و عدم‌قطعیت‌ها روشن باشند.
هدف، ایجاد تعادل میان آسایش حرارتی، نور روز، مصرف انرژی و انتشار کربن است. شیشه بیشتر می‌تواند نور روز را بهبود دهد اما خطر بیش‌گرمایی را افزایش دهد. سطح بازتابنده ممکن است خنک‌تر بماند ولی نور بیشتری به سمت عابران بازتاب دهد. درختان و بام‌های سبز به گونه مناسب، آب، نگهداری و فضای کافی برای رشد نیاز دارند. هیچ راهکاری در همه‌جا مؤثر نیست.
مکان‌های خنک‌تر را وارد برنامه‌ریزی روزمره کنیم
اولویت من مکان‌هایی است که مردم به‌آسانی نمی‌توانند از گرما دوری کنند: مدرسه‌ها، خانه‌ها، محل‌های کار، ایستگاه‌های اتوبوس و مسیرهای پیاده. معماران، طراحان شهری، مهندسان، متخصصان منظر، شوراها و جوامع محلی باید این مکان‌ها را با هم ارزیابی کنند، نه اینکه ساختمان و خیابان را دو مسئله جدا بدانند.
تهویه مطبوع می‌تواند محافظتی ضروری فراهم کند، اما باید در کنار اقداماتی قرار گیرد که مواجهه با گرما و تقاضای سرمایش را کاهش می‌دهند. انتشار ناشی از آن نیز به منبع انرژی و سامانه مورد استفاده وابسته است؛ سرمایش بیشتر الزاماً به مقدار ثابتی انتشار کربن بیشتر منجر نمی‌شود.
نمی‌توانیم با طراحی، تغییر اقلیم را از میان ببریم. اما می‌توانیم ساختمان‌ها و خیابان‌هایی طراحی کنیم که هوشمندانه‌تر به آن پاسخ دهند. برای من پرسش این است که آیا آسایش و سلامت به‌موقع بر تصمیم‌های ما اثر می‌گذارند یا مردم را رها می‌کنیم تا بعداً با پیامدها کنار بیایند.
واژگان کلیدی: گرمای شهری · خرداقلیم شهری · طراحی پاسخ‌گو به اقلیم · آسایش حرارتی · اوکلند
اشتراک‌گذاری این یادداشت
استناد به این یادداشت
Ghaffarianhoseini, A. (2026, October 31). Are our cities and buildings hot because we’re designing them wrong? Perspectives series: Ideas for better buildings and cities, pp. 1–2. https://amirghaffarianhoseini.com/perspective-cooler-cities-auckland